Bası ve yatak yarasına iyi gelen şeyler denildiğinde çoğu kişinin aklına ilk olarak krem, merhem veya yara bandı geliyor. Oysa bası yaralarında asıl mesele yalnızca yaranın üzerine ne sürüleceği değildir. Yaranın oluşmasına neden olan basınç devam ettiği sürece en iyi yara bakım ürünü bile tek başına yeterli olmayabilir.

Bası yarası; uzun süreli basınç, sürtünme veya kayma kuvvetleri sonucunda özellikle kemik çıkıntılarının bulunduğu bölgelerde oluşan doku hasarıdır. Yatağa bağımlı hastalarda daha sık görülse de uzun süre oturan, hareket kabiliyeti kısıtlı veya duyu kaybı bulunan kişilerde de gelişebilir.

Ben yara bakımında öncelikle “Bu yara neden oluştu, basınç hâlâ devam ediyor mu ve yaranın hangi evrede olduğunu biliyor muyuz?” sorularına bakıyorum. Çünkü uygulanacak bakım yaranın derinliğine ve hastanın genel durumuna göre değişir.

Bası ve yatak yarasına iyi gelen şeyler nelerdir?

Bası ve yatak yarasına iyi gelen şeyler birkaç farklı başlıkta ele alınmalıdır:

• Basıncın azaltılması
• Düzenli pozisyon değişikliği
• Uygun yatak ve destek yüzeylerinin kullanılması
• Yaranın uygun şekilde temizlenmesi
• Yaranın durumuna uygun yara örtüsü
• Çevre cildin korunması
• Enfeksiyonun değerlendirilmesi
• Gerektiğinde ölü dokuların uzaklaştırılması
• Yeterli beslenme ve sıvı alımının sağlanması
• Düzenli yara takibi

Burada en önemli noktalardan biri basıncın ortadan kaldırılmasıdır. Çünkü yara sürekli aynı noktaya basınç alıyorsa yalnızca krem veya pansuman kullanarak iyileşme beklemek doğru değildir.

NPIAP ve uluslararası bası yarası kılavuzlarında da basıncın yeniden dağıtılması ve uygun destek yüzeylerinin kullanılması korunma ve tedavinin önemli parçaları arasında yer almaktadır.

Yatak yarası nasıl geçer?

Yatak yarası nasıl geçer? sorusunun cevabı yaranın evresine göre değişir. Cilt henüz açılmamış ve yalnızca renk değişikliği bulunan erken dönem bir bası hasarında basıncı hızlı şekilde azaltmak çok önemli olabilir.

Daha derin yaralarda ise yalnızca pozisyon değiştirmek yeterli değildir. Yara yatağının değerlendirilmesi, uygun yara örtüsünün seçilmesi, enfeksiyon kontrolü ve gerekli durumlarda debridman gibi işlemler gündeme gelebilir. Bu nedenle önce yaranın evresinin belirlenmesi gerekir.

Daha önce Bası Yarası Evreleri ve Bakımı konusunu ayrıntılı şekilde ele aldığımız içerikte, evre 1’den evre 4’e kadar olan yaraların temel özelliklerini açıklamıştık.

Kuyruk sokumu yarası nasıl iyileşir?

Kuyruk sokumu yarası nasıl iyileşir? Bu bölgedeki yaralar özellikle uzun süre yatağa bağımlı hastalarda sık görülebilir.

Kuyruk sokumu, vücut ağırlığının ve basıncın yoğunlaşabildiği bölgelerden biridir. Hasta uzun süre aynı pozisyonda kalıyorsa bölgedeki doku sürekli basınca maruz kalabilir.

Bakımda öncelikle:

• Kuyruk sokumundaki basınç azaltılmalı
• Hastanın pozisyonu düzenli olarak değiştirilmelidir
• Uygun yatak ve destek yüzeyi kullanılmalıdır
• Cilt temiz ve kuru tutulmalıdır
• İdrar veya dışkı ile temas varsa cilt korunmalıdır
• Yaranın durumuna uygun örtü kullanılmalıdır
• Yara düzenli olarak takip edilmelidir

Özellikle açık ve derin bir kuyruk sokumu yarası varsa yaranın yalnızca evde krem sürülerek takip edilmesi doğru değildir.

Kuyruk sokumu bölgesindeki yaralarda dışkı veya idrarla temas da çevre cildin zarar görmesine neden olabileceği için hijyen ve cilt koruması ayrıca önem taşır.

En iyi yatak yarası kremi hangisidir?

En iyi yatak yarası kremi şeklinde tek bir ürün önermek doğru değildir. Çünkü bası yarasının evresi, derinliği, akıntı miktarı ve çevre cildin durumu farklı olabilir.

Örneğin cilt henüz açılmamış bir basınç hasarı ile derin bir açık yara aynı şekilde tedavi edilmez. Bazı ürünler çevre cildi korumak için kullanılabilirken bazı yara örtüleri açık yaranın yönetiminde tercih edilebilir. Ancak bunların seçimi yaranın durumuna göre yapılmalıdır. Özellikle evre 3 veya evre 4 yaralarda yalnızca krem kullanmak tedavi için yeterli değildir.

Bası yarasına hangi krem iyi gelir?

Bası yarasına hangi krem iyi gelir? sorusuna cevap verirken önce yaranın durumunu bilmek gerekir.

• Eğer cilt bütünlüğü bozulmamışsa amaç yaranın ilerlemesini engellemek ve basıncı azaltmaktır.
• Açık yara varsa yara yatağının durumuna göre uygun yara örtüsü ve bakım yöntemi belirlenir.
• Çevre ciltte nem veya idrar-dışkı temasına bağlı tahriş bulunuyorsa bariyer ürünleri kullanılabilir.
• Fakat açık yaranın üzerine rastgele antibiyotikli krem, kortizonlu ürün veya bitkisel yağ sürmek doğru değildir.
• Krem, bası yarasının temel nedenini yani basıncı ortadan kaldırmaz.

Yatak yarasına nişasta nasıl uygulanır?

Yatak yarasına nişasta nasıl uygulanır? sorusuyla özellikle evde bakım yapan kişilerden sık karşılaşıyorum.

Yatak yarasının üzerine nişasta dökülmesini veya nişastadan hazırlanan karışımların açık yaraya uygulanmasını önermiyorum.

Nişastanın açık bası yarasını tedavi ettiğine dair standart yara bakım kılavuzlarında yerleşik bir öneri bulunmamaktadır.

Üstelik açık yaraya ev yapımı veya steril olmayan bir ürün uygulamak yara yatağını kirletebilir ve profesyonel yara değerlendirmesini geciktirebilir.

Bası yarasında amaç yarayı “kurutmak” değil, yaranın özelliklerine uygun yara ortamını sağlamaktır.

Bu nedenle yatak yarasına nişasta nasıl uygulanır sorusunun benim açımdan doğru cevabı: açık yaraya nişasta uygulamak yerine yaranın uygun şekilde değerlendirilmesi ve kanıta dayalı yara bakımının planlanmasıdır.

Yarayı kurutmak için ne yapmak lazım?

Yarayı kurutmak için ne yapmak lazım? sorusu da oldukça yaygın. Eskiden yaraların mümkün olduğunca kurutulması gerektiği düşünülüyordu. Günümüzde ise yara iyileşmesinde uygun nem dengesinin korunmasının önemli olduğu kabul ediliyor.

Bu, yaranın sürekli ıslak bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Amaç yaranın fazla akıntı nedeniyle çevre cildi bozacak kadar ıslak kalmasını önlerken, yara yatağının gereğinden fazla kurumasını da engellemektir. Bu nedenle kullanılacak yara örtüsü yaranın akıntı miktarına ve durumuna göre seçilmelidir.

Yatak yarası bandı kullanılabilir mi?

Yatak yarası bandı, yaranın korunmasına veya uygun yara örtüsünün sabitlenmesine yardımcı olabilir. Ancak her yara için standart bir “yatak yarası bandı” bulunmaz.

Yaranın bulunduğu bölge, cildin hassasiyeti, akıntı miktarı ve kullanılan yara örtüsü dikkate alınmalıdır. Özellikle yaşlı veya cildi hassas kişilerde yapışkan bantların çıkarılması sırasında ciltte yeni hasar oluşabilir. Bu nedenle kullanılan ürünün ciltle uyumu da önemlidir.

Yatak yarası resmi ile evde tanı konulur mu?

İnternette yatak yarası resmi aramak, kişinin kendi yarasının hangi evrede olduğunu anlamasına yardımcı olmak için cazip gelebilir.

Ancak yalnızca fotoğraf üzerinden kesin evreleme yapmak mümkün değildir. Yaranın derinliği, dokunun sertliği, ağrı, sıcaklık, akıntı ve çevre cilt gibi birçok özellik fiziksel değerlendirme gerektirir.

Özellikle yara üzerinde siyah eskar veya sarı nekrotik doku varsa alttaki gerçek yara derinliği dışarıdan görülemeyebilir. Bu nedenle yatak yarası resimleri yalnızca bilgilendirme amacıyla kullanılmalı, tedavi kararı fotoğrafa göre verilmemelidir.

Yatak bası yaraları nedir ve nasıl tedavi edilir?

Yatak bası yaraları, uzun süreli basınç sonucunda özellikle kemik çıkıntılarında oluşan doku hasarlarıdır.

Tedavide ilk adım basıncı azaltmaktır.

Bunun yanında:

• Yaranın evresi belirlenir
• Yara yatağı değerlendirilir
• Uygun yara örtüsü seçilir
• Gerekli durumlarda debridman yapılır
• Enfeksiyon değerlendirilir
• Beslenme durumu gözden geçirilir
• Cilt bakımı yapılır
• Uygun pozisyonlandırma planlanır

NICE’ın bası yaralarının önlenmesi ve yönetimine ilişkin kılavuzunda risk değerlendirmesi, cilt değerlendirmesi, pozisyonlandırma ve uygun destek yüzeylerinin kullanımı temel bakım başlıkları arasında yer almaktadır.

Yarayı en çabuk ne iyileştirir?

Yarayı en çabuk ne iyileştirir? sorusuna tek bir krem veya ürün adı vermek mümkün değildir. Bası yarasında en önemli adımlardan biri yaranın üzerindeki basıncı azaltmaktır.

Bunun yanında yaranın evresine uygun bakım, yeterli beslenme, enfeksiyonun kontrolü ve uygun yara örtüsü iyileşme sürecini destekleyebilir.

Derin yaralarda profesyonel yara bakımı gerekir.

Yaranın iyileşmesini hızlandırmak için rastgele çok sayıda ürün kullanmak yerine, doğru nedenin belirlenmesi daha önemlidir.

Yatak yarasını en hızlı ne geçirir?

Yatak yarasını en hızlı ne geçirir? sorusunun cevabı aslında “en hızlı hangi krem?” değil, “basınç nasıl ortadan kaldırılır?” sorusuyla başlamalıdır.

Yara sürekli aynı bölgeden basınç alıyorsa iyileşme zorlaşır. Özellikle derin bası yaralarında iyileşme hızlı olmayabilir. Hastanın genel sağlık durumu ve yaranın özellikleri tedavi süresini önemli ölçüde etkiler.

Yatak yarası olan hasta ne kadar yaşar?

Yatak yarası olan hasta ne kadar yaşar? sorusu, hasta yakınları için oldukça kaygı verici olabilir. Ancak yalnızca bası yarasının bulunmasına bakarak bir hastanın yaşam süresi hakkında tahminde bulunmak doğru değildir.

Bası yarası bazı hastalarda uzun süreli hareketsizliğin bir sonucu olarak gelişebilir. Özellikle ileri yaştaki veya ciddi sağlık sorunları bulunan hastalarda ise bası yarası, kişinin genel sağlık durumunun bozulduğunu gösteren önemli bir bulgu olabilir.

Bu nedenle yaranın kendisinden çok hastanın genel durumu, hareket kapasitesi, beslenmesi, enfeksiyon durumu ve eşlik eden hastalıkları birlikte değerlendirilmelidir.

Derin veya enfekte bir bası yarası ciddi komplikasyonlara yol açabileceğinden tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Bası yarasının enfekte olduğu nasıl anlaşılır?

Bası yarasında enfeksiyon açısından şu bulgular önemlidir:

• Kızarıklığın çevre dokuya doğru yayılması
• Belirgin ısı artışı
• Yeni veya artan ağrı
• İrinli akıntı
• Kötü koku
• Yaranın hızlı şekilde büyümesi
• Ateş
• Genel durum bozukluğu

Ancak her akıntılı yara enfekte değildir. Kronik yaralarda bakterilerin bulunması tek başına klinik enfeksiyon anlamına gelmez.

Bu nedenle antibiyotik başlanması için klinik değerlendirme gerekir.

Bası yarasında beslenme neden önemlidir?

Yara iyileşmesinde vücudun enerji, protein ve diğer besin öğelerine ihtiyacı vardır. Özellikle uzun süre yatağa bağımlı kişilerde yetersiz beslenme varsa yara iyileşmesi olumsuz etkilenebilir.

Bu nedenle bası yarası bulunan hastalarda beslenme durumu da değerlendirilmelidir. İştahsızlık, belirgin kilo kaybı veya yeterli beslenememe varsa doktor veya diyetisyen desteği alınması uygun olabilir.

Ancak herkesin rastgele protein veya vitamin takviyesi kullanması da doğru değildir. Takviye ihtiyacı kişinin sağlık durumuna göre değerlendirilmelidir.

Bası yarasını önlemek için neler yapılabilir?

Bası yarası oluştuktan sonra tedavi etmek yerine, mümkün olduğunca oluşmasını önlemek daha kolaydır.

• Hareket edemeyen kişilerde pozisyon değiştirme planı kişinin durumuna göre oluşturulmalıdır.
• Topuklar ve diğer kemik çıkıntıları düzenli olarak kontrol edilmelidir.
• Cilt temiz ve kuru tutulmalı, ancak sert şekilde ovalanmamalıdır.
• İdrar veya dışkı ile temas eden bölgelerde cilt koruyucu bakım uygulanmalıdır.
• Yatak, minder ve diğer destek yüzeyleri kişinin bası riskine göre değerlendirilmelidir.

NPIAP, bası yarası riskinin azaltılmasında basıncın yeniden dağıtılmasını ve uygun destek yüzeylerinin kullanılmasını önemli koruyucu yaklaşımlar arasında değerlendirmektedir.

Kadıköy’de bası ve yatak yarası bakımı

Bası yarası bulunan hastalarda evde bakım yapan kişinin neyi, nasıl uygulayacağını bilmesi önemlidir. Ancak özellikle açık, derin veya ilerleyen yaralarda profesyonel yara değerlendirmesi gerekir.

Kadıköy’deki muayenehanemizde bası yarasının evresi, yara yatağı, çevre cilt, basınç kaynakları ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilir.

Buradaki amacımız yalnızca mevcut yaraya pansuman yapmak değil; basıncı azaltmak, yaranın iyileşmesini desteklemek ve yeni bir bası yarasının oluşmasını önlemek için uygun bakım planını oluşturmaktır.

Yara değerlendirmesi ve bakım hakkında bilgi almak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yatak yarasını en hızlı ne geçirir?

Tek bir krem veya ürün yoktur. Basıncın azaltılması, uygun yara bakımı, yeterli beslenme ve varsa enfeksiyonun kontrolü iyileşme açısından önemlidir.

Yarayı en çabuk ne iyileştirir?

Yaranın nedenine yönelik doğru tedavi iyileşmenin temelidir. Bası yaralarında özellikle basıncın azaltılması ve uygun yara bakımının yapılması önemlidir.

Bası yarasına hangi krem iyi gelir?

Her bası yarası için aynı krem kullanılmaz. Krem seçimi yaranın evresi ve çevre cildin durumuna göre yapılmalıdır. Derin yaralarda yalnızca krem kullanmak yeterli değildir.

Yatak bası yaraları nedir ve nasıl tedavi edilir?

Uzun süreli basınç nedeniyle oluşan doku hasarlarıdır. Tedavide basıncın azaltılması, yara bakımı, uygun yara örtüsü, enfeksiyon değerlendirmesi ve gerektiğinde debridman uygulanabilir.

Yarayı kurutmak için ne yapmak lazım?

Yarayı aşırı kurutmak doğru değildir. Amaç yara yatağında uygun nem dengesini sağlamak ve fazla akıntının çevre cildi bozmasını önlemektir.

Yarayı en hızlı hangi krem iyileştirir?

Tek bir krem bütün yaraları iyileştirmez. Özellikle bası yaralarında öncelik yaranın nedeninin ve evresinin belirlenmesi, basıncın azaltılması ve uygun yara bakımının planlanmasıdır.

Kaynakça

1. European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP), National Pressure Injury Advisory Panel (NPIAP), Pan Pacific Pressure Injury Alliance (PPPIA). Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline. 2019.
2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Pressure ulcers: prevention and management (CG179).
3. National Pressure Injury Advisory Panel (NPIAP). Pressure Injury Stages.